İlgi: TSSFB/874 sayılı yazınız                                                                        
       28.08.2007

Türkiye Sualtı Sporları Federasyonu Başkanlığına,

İlgi yazınız ile sorulan,
donanımlı dalış yapabilmek için sağlık açısından yaş sınırının ne olması
gerektiği konusundaki bilimsel görüş ve önerilerimiz aşağıda maddeler halinde
özetlenmiştir:

1-  Sualtı ortamı insanın doğal yaşam alanı değildir. Bu ortamda sağlıklı bir şekilde bulunabilmek ancak, a) anatomik ve fizyolojik olarak gelişimini tamamlamış ve ayrıca yeterli bir fiziksel yapıya sahip olmak, b) düşünme ve muhakeme ederek en doğru davranış çıkarımını yapabilecek psikolojik ve bilişsel olgunluğa erişmiş olmak, c) sualtı ortamında aktivite için önemli olan belli bazı
becerilere sahip olmakla mümkündür.

2-  Fiziksel olarak “gelişmiş” görünmek kişinin gerçekten
“olgun” olduğu anlamına gelmez: Muhakeme, sebep sonuç ilişkisi kurarak sorun
çözmeye yönelik mantıklı düşünce ve davranışların, istisnai haller dışında,
14-17 yaştan önce gelişmediği kabul edilmiş bir gerçektir. Çocuğun fiziksel
olarak gelişmiş olması mental ve pisikolojik açılardan da olgunlaşmış olduğunu
göstermez. Hayatı tehdit eden riskleri içeren bir spor olan donanımlı dalış, bu
bakımından, özellikle çocuklar için ciddi riskler içeren bir spordur.

3-  Donanımlı dalış, yukarıda belirtilen pisikolojik / bilişsel faktörlerin yanı sıra, çocukların anatomik/fizyolojik gelişim süreçleri ile ilgili başka ciddi riskler de içermektedir:

a)   Çocuk ve gençlerde östaki borusu küçük, düz ve yassı,
kulak eşitlemek güçtür. Orta kulaktaki basıncın negatif (dış kulak yolundaki
basıncın yüksek) olduğu durumlarda kulağın açılması, anatomik yapı nedeniyle,
daha da güçleşir. Bu durum ancak 20 yaşına yaklaştıkça değişir. Östaki borusu
yetişkinde yutkunurken açılır, çocukta ise yutkunurken kapanır.

Çocuk dalış sırasında kulağında baskı ve ağrı
duyduğu zaman, sebep-sonuç ilişkisi kurup akıl yürütme ve uygun davranışta
bulunma becerisi yeterince gelişmiş olmadığı için, hemen daima, daha çok ve
şiddetli Valsalva manevrası yapar. Bunun sonucunda orta kulak barotravması
oluşur.

b) Patent foromen ovale (PFO), sağ- sol kalp arasında bulunan bir açıklıktır.Bu delik normal gelişim süresince kapanmakla birlikte, insanların % 10-30 unda varlığını korur, ancak genelde bir sorun oluşturmaz. Çocuklarda, foramen ovalenin henüz kapanmamış olma olasılığı yetişkinlerden daha fazladır. Intratorasik basıncı arttıran nedenler, örneğin negatif orta kulak basıncına karşı yapılan şiddetli Valsalva manevrası ki bunu çocuklar çok sık yapar, PFO ‘nin açılmasına neden olur. Bu ise her dalışta oluşan ama çoğu kez sessiz kalan kabarcıkların sağ kalpten sol kalbe geçip arteriyel dolaşıma karışarak merkezi sinir sisteminde, etkileri daha sonra ortaya çıkacak olan hasarlanmalara, hatta Dekonprasyon Hastalığına (DH) yol açabilir. DH nı izleyen paranoya, depresyon, davranışlarıbozuklukları gibi patalojik değişikliklerinin %60 lara varabildiği dikkatte alınacak olursa, çocuklar için olumsuz etkilerin daha da fazla olacağı açıktır.

c)  Çocukların akciğerleri 12-14 yaşına kadar gelişmeye devam eder. Ölümcül olabilen akciğerbarotravması riskinin, çocuk ve gençlerde, yetişkinlere kıysala daha fazla olması beklenir.

d)  Dalışın organizmada serbest oksijen radikallerinin üretimini arttırdığı bilinen bir husustur. Son derece toksik olan bu ajanlar organizmanın gelişmiş antioksidan mekanizmaları ile bertaraf edilmeye çalışılır. Savunma mekanizmalarının yetersiz kalışı ise çeşitli hastalıklara neden olur. Büyük olasılıkla, çocukların anti-oksidan mekanizmaları yeterince gelişmiş ve etkin değildir. Bu bakımdan erken yaşlarda dalışın sakıncalı olma olasılığı yüksektir.

e) Klora maruz kalmanın deri kanseri açısından olumsuz etki yaptığı ileri
sürülmektedir. Sağlık endişeleri nedeniyle klorlanan havuzlarda uzun saatler boyunca yapılan dalış eğitimlerinin çocuklar üzerinde olumsuz etkileri olabilir.

SONUÇ: Yukarıda sıraladığımız nedenlerle, donanımlı
dalış yaşı sınırının 14 yaş olarak belirlenmesinde yarar vardır. Bu sınır
Avusturalya’da 16, bazı Amerikan eyaletlerinde 18 ve üzeridir. Anne babaların
yukarıda sıralanan riskleri bilmeleri halinde, çocuklarına dalış izni veren
belgeleri imzalayacaklarını düşünmek mümkün görünmemektedir. Benzer şekilde, bu
riskleri bilen eğitmen ve dalış kulübü mensuplarının sorumluluğu anne-babalara
yükleyerek dalış yaptırmaları, dalış turizminde çocuklar üzerinden nemalanmak
isteyebileceklerini düşünmek de mümkün değildir.

Anabilim Dalı olarak
kanaatimiz donanımlı dalışın, her şekli ile 14 yaş altında yasaklanmasının
yerinde ve doğru olduğu yönündedir.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Maide Çimşit

Anabilim Dalı Başkanı